AYM başkanlık seçimi başladı: Üç isim öne çıkıyor

Mart 2024'den bu yana Anayasa Mahkemesi (AYM) başkanlığı koltuğunda oturan Kadir Özkaya'nınAYM'deki 12 yıllık üyelik süresi 22 Aralık 2026’da sona eriyor. Özkaya'nın sürenin dolmasının ardından Danıştay üyeliğine dönmesi gerekiyor. Özkaya, AYM üyeliğine 22 Aralık 2014 yılında seçilmişti.

Bu nedenle AYM'de yeniden başkanlık seçimi yapılacak. Yasanın iki ay öncesinden şart koştuğu başkanlık seçim süreci 22 Ekim tarihinde başladı.

Toplamda 15 üyesi bulunan AYM'nin 22 Aralık öncesinde yapacağı bir toplantıda yeni AYM Başkanı'nı belirlemesi gerekiyor.

AYM'de resmi olarak başkan adaylığına başvurma usulü bulunmuyor, toplantıda üyelerin istediği kişinin adını pusulaya yazma hakkı bulunuyor.

DW Türkçe'nin edindiği bilgiye göre, henüz herhangi bir üye adaylık için kulis çalışmalarına başlamadı. Ancak kulislerde üç ismin adının öne çıktığı dile getirildi. Bu isimler, AYM Başkan Vekilleri Basri Bağcı, İrfan Fidan ve üye Muhterem İnce.

Aday adaylarının, Kasım ayında kulis çalışmalarına başlaması bekleniyor.

AYM'de başkanlık seçiminin sonucu Haşim Kılıç, Zühtü Arslan ve son olarak Kadir Özkaya dönemlerinde insan hakları lehinde mahkemenin sürdürdüğü hukuk politikasını etkileyebilecek.

Bu üç dönemden sonra yeni seçilecek başkanın bireysel başvuru sisteminde hak ihlali çizgisini sürdürüp sürdürmeyeceği önem taşıyor. Bu durum özellikle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından AYM'nin etkili bir iç hukuk yolu kabul edilip edilmeyeceğine de etki edecek.

Özellikle Osman Kavala'ya ilişkin hak ihlali kararı veren AİHM Büyük Daire, kararında Kavala'nın 2022 ve 2023'te olmak üzere AYM'ye yaptığı iki ayrı başvurusunun halen karara bağlanmamasını eleştirmişti. Bu nedenle AYM önünde iç hukuk yollarının tüketilmediğine ilişkin itirazları reddeden AİHM, Kavala dosyası yönünden AYM'nin etkililiğinin ciddi olarak tehlikeye düştüğünün altını çizmişti.

Benzer örneklerin çoğalması halinde AİHM'nin AYM'nin etkili iç hukuk yolu olup olmadığı yeniden tartışmaya açılacak.

AYM'nin Can Atalay'a ilişkin iki kararı Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Tayfun Kahraman'a ilişkin ise bir ihlal kararı ise İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından uygulanmamıştı. Kahraman'a ilişkin ikinci hak ihlali kararı ise halen yerel mahkeme önünde karar verilmeyi bekliyor.

AYM'de yaşanacak başkanlık değişiminin niteliği, benzer hak ihlali kararlarının sonucunu ve uygulanması sürecini etkilemesi bekleniyor.

Adaylık için adı geçen üç isim, AYM'nin 25 Ekim 2023'te TİP Milletvekili Can Atalay'ın bireysel başvurusunda "seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı" ile "kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı"na ilişkin verilen ihlal kararına karşı oy vermişti. Bunun üzerine Can Atalay'ın yaptığı ikinci başvuruda 21 Aralık 2023'te verilen hak ihlali kararında ise seçilme hakkı yönünden İrfan Fidan ve Muhterem İnce muhalif kaldı. Bireysel başvuru hakkının ihlal kararında ise olumlu oy verdiler.

İrfan Fidan ve Muhterem İnce, Gezi davasına ilişkin Tayfun Kahraman'ın yaptığı bireysel başvuruda 31 Temmuz 2025'te verilen ilk hak ihlali kararına da muhalefet eden 5 üye arasında yer alıyordu. Basri Bağcı ise hak ihlali yönünde oy vermişti. Ancak Fidan ve İnce, bu kararın yerel mahkeme tarafından uygulanmaması üzerine AYM'nin 2 Nisan 2026'da verdiği ikinci hak ihlali kararında olumlu oy kullanmıştı.

59 yaşında olan Basri Bağcı, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. Yargı kökenli olan Bağcı, 1989'da hâkim adayı olarak mesleğe başladı, 1999 yılından sonra Adalet Bakanlığı bürokrasisinde üst düzey görevler yaptı. Bekir Bozdağ'ın Adalet Bakanlığı döneminde Müsteşar Yardımcılığı görevini yürütürken 5 Temmuz 2020'de Yargıtay Üyeliğine seçildi. 2 Nisan 2020 tarihinde Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından Anayasa Mahkemesi üyeliğine getirildi. İngiltere Exeter Üniversitesinde uluslararası insan hakları hukuku alanında yüksek lisans yapan Bağcı, 16 Nisan 2024 tarihinde AYM Başkan Vekili seçildi.

59 yaşındaki AYM Başkan Vekili İrfan Fidan da Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. 1997'de Ankara'da hâkim adayı olarak mesleğe başladı. Kayseri, Erzurum, Zonguldak, Hatay ve İstanbul illerinde savcılık yaptı. Ancak Türkiye, İrfan Fidan ismini, 17-25 Aralık 2023 sürecinden sonra tanımaya başladı. Fidan'ın arasında bulunduğu üç savcı, 25 Aralık soruşturmasında Bilal Erdoğan'ın arasında bulunduğu 96 kişiye takipsizlik kararı verdi. İrfan Fidan, 17-25 Aralık operasyonlarında görev alan polisler ile Fethullah Gülen'in arasında bulunduğu 67 kişi hakkında hükümeti devirmeye teşebbüs suçundan iddianame düzenledi. Gezi ve Osman Kavala iddianamelerini yazan İrfan Fidan, MİT TIR'larının durdurulmasına ilişkin 55 kişiye dava açtı. Ayrıca MİT TIR'ları haberini yazan gazeteciler Can Dündar ve Erdem Gül hakkında da iddianame düzenledi.

16 Ocak 2015 ile 26 Temmuz 2016 yılları arasında İstanbul Cumhuriyet Başsavcı Vekili olarak özellikle 17-25 Aralık ve 15 Temmuz darbe girişimine karşı yürütülen soruşturmaları yönetti. 26 Temmuz 2016'dan sonra ise İstanbul Başsavcısı oldu. 27 Kasım 2020 tarihinde Yargıtay üyesi oldu. Ancak göreve atandıktan sonra Yargıtay'da AYM üyeliği seçiminde aday oldu, en çok oyu aldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından da 23 Ocak 2021 tarihinde Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçildi.

İrfan Fidan, 2 Şubat 2023'te Zühtü Arslan'ın karşısında AYM başkanlığına aday oldu. 15 üyenin 8 oyunu alan Zühtü Arslan üçüncü kez AYM Başkanı seçilirken İrfan Fidan 5 oyda kalmıştı. Fidan, 10 Mart 2026 tarihinde yapılan toplantıda AYM Başkan Vekili seçilmişti.

55 yaşında olan AYM Üyesi Muhterem İnce ise İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunu. Mülki idare kökenli olan İnce, 1994-2009 yılları arasında kaymakamlık yaptı. 2009'dan sonra ise İçişleri Bakanlığı bürokrasisinde görev üstlendi. 7 Eylül 2016'da İçişleri Bakanlığı Müsteşarlığı, Süleyman Soylu döneminde ise 8 Ağustos 2018'de İçişleri Bakan Yardımcılığı yaptı. 29 Haziran 2022'de TBMM tarafından Sayıştay Üyeliği'ne seçilen İnce, TBMM tarafından aynı yıl; 5 Ekim 2022'de ise AYM üyeliğine getirildi.

Kaynak: DW Türkçe