Liseden çalışma hayatına uzanan süreçte eğitim ve istihdam açmazı

Milli Eğitim Bakanlığının 2025-2026 örgün eğitim istatistiklerine göre 14-17 yaş grubunda net okullaşma oranı yüzde 87,09. Bu oran ilkokulda yüzde 98,46, ortaokulda yüzde 98,16 olarak ölçülüyor. Ancak lise çağındaki oran, ilgili yaş grubundaki çocukların yüzde 12,91’inin eğitim dışında olduğu anlamına gelmiyor; gösterge, öğrencinin kendi yaşına karşılık gelen kademeye kayıtlı olup olmadığını ifade ediyor. MEB, lise çağındaki düşüşün bir bölümünü geçmişte değiştirilen okula başlama yaşı uygulamasına bağlıyor.

Örgün eğitim dışındaki seçenekler ve devam sorunları da tabloyu etkiliyor. Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğünün 2025 raporuna göre açık öğretimde 871 bin 37 aktif öğrenci bulunuyor; bunların 323 bin 770’si 18 yaşın altında. Eğitim Reformu Girişimine göre 2024-2025’te örgün liseden açık öğretime geçenlerin sayısı yüzde 47,7 artarak 81 bin 258’e yükseldi. Örgün ortaöğretimde okuma hakkını kaybettiği için açık öğretime geçenlerin sayısı da 42 bin 807 oldu. ERG, açık öğretimdeki toplam sayının tek başına eğitimden kopuş anlamına gelmediğini, geçiş nedenlerinin izlenmesi gerektiğini belirtiyor.

MEB verilerinde 20 gün ve üzeri devamsızlık oranı genel ortaöğretimde yüzde 27,74, mesleki ve teknik ortaöğretimde yüzde 49,78. Bakanlık; ekonomik koşullar, ulaşım ve sağlık sorunları, ailevi sorumluluklar ve öğrencilerin çalışma şartlarını olası nedenler arasında sıralıyor. Mesleki ve teknik ortaöğretimde 9’uncu sınıf tekrar oranı da yüzde 38,43. Eğitimle çalışma hayatının kesiştiği Mesleki Eğitim Merkezlerinde 31 Aralık 2025 itibarıyla 558 bin 977 çırak öğrenci kayıtlıydı. Aynı tarihe kadar MESEM kapsamında 2 bin 68 kaza meydana geldi, bunların 10’u ölümlüydü.

OECD’nin Bir Bakışta Eğitim 2026 raporuna göre Türkiye’de ortaöğretime başlayanların yüzde 98,6’sı, programın teorik bitiş süresinden sonraki iki yıl içinde mezun oluyor. Bu oran, verisi bulunan 24 ülke arasında en yüksek seviye ve OECD ortalaması olan yüzde 84,9’un üzerinde. Buna karşın OECD’nin 2025 verileri, 18-24 yaş grubundaki gençlerin yüzde 30,9’unun ne eğitimde ne istihdamda olduğunu gösteriyor. Oran kadınlarda yüzde 42,6’ya, erkeklerde yüzde 20,4’e çıkıyor. Türkiye’de oran 2015’te yüzde 33 iken 2025’te yüzde 31’e geriledi; ancak bölgesel fark sürüyor. İstanbul’da yüzde 19 olan NEET oranı Van, Muş, Bitlis ve Hakkâri’yi kapsayan bölgede yüzde 48’e ulaşıyor.

Kaynak: DW Türkçe